Transformacja czy substytucja? Analiza zawodów podatnych na wpływ generatywnej sztucznej inteligencji w Polsce

Rozwój generatywnej sztucznej inteligencji (GenAI) stanowi przełom technologiczny porównywalny z wprowadzeniem elektryczności czy internetu. W polskim kontekście gospodarczym szacuje się, że 30,3% wszystkich miejsc pracy, co odpowiada około 5,08 mln stanowisk wykazuje pewien stopień podatności na wpływ tej technologii. Podatność ta jest mierzona za pomocą autorskiego wskaźnika ILO-NASK Index, który klasyfikuje zawody w skali od 1 do 4 (gradienty), gdzie Gradient 4 oznacza najwyższy potencjał automatyzacji zadań.

Sektor biurowy jako centrum transformacji

Najbardziej wyrazistym ustaleniem raportu NASK „Generatywna sztuczna inteligencja a polski rynk badawczy. Raport badawczy” jest fakt, że to pracownicy biurowi stanowią grupę o najwyższym ryzyku automatyzacji. Aż 71,2% osób zatrudnionych w tym sektorze wykonuje zadania podatne na wpływ GenAI, z czego niemal połowa (47,2%) znajduje się w grupie bardzo wysokiej podatności (Gradient 4).

Przykładowe analizy zadań na poziomie 6-cyfrowej Klasyfikacji Zawodów i Specjalności (KZiS) pokazują precyzyjnie, które czynności mogą zostać przejęte przez algorytmy:

• Fakturzystka (431102): Zadania takie jak wystawianie faktur sprzedaży czy prowadzenie rejestru kontrahentów osiągają wartości indeksu od 0,72 do 0,75 (gdzie 1 oznacza pełny potencjał automatyzacji).
• Korektor tekstu (441302): Czynności polegające na zaznaczaniu błędów znakami korektorskimi lub wyszukiwaniu błędów po wydrukowaniu tekstu są oceniane na 0,75.

Identyfikacja zawodów o wysokiej podatności (Gradient 4)

Raport wymienia 27 konkretnych zawodów o skrajnie wysokiej podatności na GenAI. Są to profesje, w których większość obowiązków może zostać zautomatyzowana lub głęboko przekształcona. Do tej grupy należą m.in.:

• Specjaliści i analitycy: Analityk baz danych (data scientist), statystyk, aktuariusz, specjalista ds. rachunkowości oraz doradca inwestycyjny.
• Branża kreatywna i IT: Projektant grafiki stron internetowych, programista aplikacji mobilnych, redaktor serwisu internetowego oraz redaktor wydawniczy.
• Usługi informacyjne i administracja: Telemarketer, bukmacher, pracownik informacji turystycznej oraz archiwista dokumentów elektronicznych.

Warto zauważyć, że o ile pracownicy biurowi dominują w Gradiencie 4 (3,6% ogółu zatrudnienia w Polsce), o tyle specjaliści są silnie reprezentowani w Gradiencie 3 (6% zatrudnienia), co oznacza, że ich praca ulegnie znaczącej transformacji, ale rzadziej całkowitemu zastąpieniu.

Demograficzne i strukturalne wymiary podatności

Analiza danych ujawnia głębokie nierówności w ekspozycji na technologię ze względu na płeć i wiek:

• Płeć: Kobiety są znacznie bardziej narażone na zmiany. Podatność na GenAI dotyczy 39,1% pracujących kobiet (3,02 mln) w porównaniu do 22,8% mężczyzn (2,05 mln). Wynika to z faktu, że kobiety częściej zajmują stanowiska biurowe, gdzie w Gradiencie 4 znajduje się aż 61,3% z nich, podczas gdy w przypadku mężczyzn na tych samych stanowiskach jest to tylko 25,45%.

• Wiek: Najmłodsi pracownicy (15–24 lata) są grupą najbardziej eksponowaną – 47,8% kobiet w tym wieku pracuje w zawodach podatnych na automatyzację. Jednocześnie ta grupa wykazuje najwyższy poziom akceptacji dla AI (85% zna narzędzia GenAI).

Obszary odporne na automatyzację

Mimo dynamicznego rozwoju AI, raport uspokaja, że trzy czwarte wszystkich zawodów w Polsce (75,2%) nie wykazuje istotnych cech umożliwiających automatyzację przy użyciu obecnych narzędzi GenAI. Najbardziej stabilne pozostają:

• Robotnicy przemysłowi i rzemieślnicy: Stanowią 14% całkowitego zatrudnienia i charakteryzują się brakiem podatności na GenAI.
• Rolnicy, leśnicy i rybacy: 7,5% zatrudnionych w zawodach niewrażliwych.
• Prace proste i rzemiosło: Przykładowo, zadania dekarza (np. montowanie rynien czy krycie dachów) osiągają bardzo niskie wartości indeksu (0,08–0,10).

Wnioski i rekomendacje dla polityki publicznej

Generatywna AI nie oznacza „końca pracy”, ale wymusza jej głęboką rekonfigurację. 29,8% osób w zawodach wysokiego ryzyka spodziewa się znaczących zmian w swojej branży w ciągu 5 lat, a 33% uważa, że będzie musiało zdobyć zupełnie nowe kompetencje.

Kluczowym wyzwaniem dla państwa jest przeciwdziałanie rozwarstwieniu społecznemu. Ponieważ kobiety i młodzi pracownicy są nieproporcjonalnie bardziej obciążeni ryzykiem transformacji, polityki publiczne powinny koncentrować się na programach upskillingu i reskillingu (podnoszenia i zmiany kwalifikacji) skierowanych precyzyjnie do tych grup. Jednocześnie brak komunikacji wewnątrz firm (tylko 8,1% pracowników zna wytyczne pracodawcy dotyczące AI) wskazuje na pilną potrzebę wdrożenia standardów etycznego i bezpiecznego korzystania z tych narzędzi w miejscu pracy.

Zródło:
https://www.nask.pl/aktualnosci/genai-zmienia-rynek-pracy-raport-nask-i-ilo-o-przyszlosci-zatrudnienia

---

O autorze