Do 26 października, w Muzeum Rzeźby w Królikarni w Warszawie można zobaczyć nową wystawę czasową Kierunek Paryż. Polskie artystki z pracowni Bourdelle’a. To druga wystawa przygotowana w ramach projektu, który ma nam przybliżyć twórczość polskich rzeźbiarek w XIX–XX w.
Rzeźba nie dla kobiet?
Przez wieki rzeźba była uważana za dziedzinę sztuki zarezerwowaną niemal wyłącznie dla mężczyzn. Tworzenie rzeźb wymagało nie tylko talentu, ale także siły fizycznej – praca w kamieniu, drewnie czy metalu wiązała się z wysiłkiem, pyłem i brudem, co nie wpisywało się w ówczesne wyobrażenia o kobiecości. Z tego powodu w XIX i na początku XX wieku kobiety napotykały liczne bariery w dostępie do edukacji artystycznej. W wielu akademiach sztuk pięknych nie pozwalano kobietom studiować rzeźby.
Dopiero nieugięta determinacja artystek i zmieniające się rol społeczne kobiet zaczęły stopniowo przełamywać uprzedzenia. Sukcesy pierwszych rzeźbiarek kształconych w zagranicznych szkołach udowodniły, że siła fizyczna nie jest kluczowym wyznacznikiem talentu i możliwości twórczych. Dzięki temu rzeźba powoli przestawała być wyłącznie męską domeną, a artystki zaczęły zaznaczać swoją obecność w świecie sztuki na równi z mężczyznami. Z tego powodu wiele polskich artystek wyjeżdżało za granicę w poszukiwaniu edukacji artystycznej. Do popularnych kierunków należał Wiedeń, Monachium oraz Paryż, szczególnie Académie de la Grande Chaumière.
[…] jestem zawsze z wami, młodymi, i z tymi, którzy szukają nowych dróg i nowych sposobów wypowiedzenia się w sztuce – szukajcie, próbujcie, oglądajcie, na pewno stworzycie formy nowe, doskonałe, wszak wy, Polacy, jesteście narodem artystów.
Antoine Bourdelle
Kim był Bourdelle? I czemu jego nazwisko brzmi jak ‘burdel’?
Ze względu na brak dostępu do edukacji artystycznej kobiet w Polsce Académie de la Grande Chaumière w Paryżu stała się obiektem wysokiego zainteresowania wśród polskich artystek. Nauczał w niej swoich technik Antoine Bourdelle (1861–1929), który był francuskim rzeźbiarzem i pedagogiem. Uczył m.in. Jadwigę Bohdanowicz, Janinę Broniewską i Helenę Głogowską. Jako nauczyciel Bourdelle miał ogromny wpływ na młode pokolenie artystów. Zamiast narzucać własną wizję, zachęcał swoich uczniów do poszukiwania indywidualnego stylu.
Nie słuchajcie innych dróg niż ta, która jest w was, dyktuje wam myśli. Idźcie na jej spotkanie
Antoine Bourdelle
Dzięki swojej ekspresyjnej stylistyce Bourdelle wpłynął na rozwój nowoczesnej rzeźby, a jego dzieła do dziś można podziwiać w licznych muzeach, w tym w Musée Bourdelle w Paryżu, poświęconym w całości jego twórczości. Jednym z jego najsłynniejszych dzieł jest Pomnik Mickiewicza w Paryżu, który podkreślał jego więź z Polską oraz wsparcie dla jej niepodległościowych dążeń.
Podobieństwo słowa “burdel” do nazwiska artysty jest całkowicie przypadkowe. Owe słowo faktycznie pochodzi z francuskiego, jednak wywodzi się od słowa “bordel” które oznacza małą chatkę, szałas. W średniowiecznej Francji bordelami nazywano niewielkie, nierzadko prymitywne budynki, które z czasem zaczęły być kojarzone z miejscami prowadzenia nierządu. Znaczenie się utrwaliło, a słowo trafiło także do polszczyzny, przejmując to znaczenie. Zatem, jest to po prostu przypadkowa zbieżność fonetyczna.
Co znajdziemy na wystawie?
Wystawa Kierunek Paryż. Polskie artystki z pracowni Bourdelle’a będzie skupiona na twórczości polskich artystek, nie tylko rzeźbiarek. Dodatkowo, ekspozycję wzbogacą fotografie archiwalne i dokumenty. Wystawa jest realizowana we współpracy z Musée Rodin w Paryżu, Musée Camille Claudel w Nogent-sur-Seine i Musée Antoine Bourdelle w Paryżu.
Dzięki tej budowie, wystawa jest kompletnym przedstawieniem działalności polskich rzeźbiarek w Paryżu, oraz ich dziedzictwa.
Proszę pamiętać, że kochać i rozumieć sztukę to nie wszystko; pracujcie – oto źródło
– Antoine Bourdelle
“Ani świnka, ani morska”
Wystawie towarzyszyć będą wykłady na które można zakupić bilet. Odbywać będą się 13 czerwca, 26 września, 10 października. 13 czerwca dr Magdalena Kasa opowie o Maryli Lednickiej-Szczytt. 26 września prof. Maciej Aleksandrowicz zdradzi tajniki rzeźbiarstwa.Ostatnie spotkanie poprowadzi Sonia Kisza – autorka książki “Histeria Sztuki. Niemy krzyk obrazów” opowie ona o stereotypach dotyczących rzeźbiarek. Spotkanie nosi tytuł, który ma skrytykować seksistowskie środowisko XIX i XX wieku: “Kobieta rzeźbiarz jest jak świnka morska-ani świnka, ani morska”.
Autorki: Zofia Suwała, Joanna Zalewska
Źródła: Muzeum Narodowe w Warszawie, Bourdelle Museum,