Pomysł wprowadzenia ograniczenia liczby kadencji w samorządach do dwóch budzi od lat wiele emocji i kontrowersji. Jego zwolennicy argumentują, że pozwoli to uniknąć „zabetonowania” lokalnych struktur władzy, zwiększy rotację i da szansę nowym ludziom. Jednak w praktyce dwukadencyjność niesie ze sobą więcej zagrożeń niż korzyści. Uderza ona w zasadę samorządności, osłabia lokalną demokrację i może prowadzić do destabilizacji funkcjonowania gmin i miast.
Prawo przeciwko prawu
Ograniczenie liczby kadencji władzy samorządowej stoi w sprzeczności z podstawową zasadą demokracji - prawem obywateli do swobodnego wyboru swoich przedstawicieli. Jeżeli mieszkańcy danej gminy są zadowoleni z pracy swojego wójta, burmistrza czy prezydenta miasta, powinni mieć możliwość ponownego udzielenia mu mandatu zaufania. To wyborcy, a nie ustawodawca, powinni decydować o tym, kto sprawuje władzę. Wprowadzanie sztucznych ograniczeń w tym zakresie jest więc de facto ograniczaniem wolności wyboru i ingerencją państwa w autonomię lokalnych społeczności.
Tracimy liderów
Dwukadencyjność może prowadzić do utraty cennego doświadczenia i wiedzy, które są niezbędne w skutecznym zarządzaniu jednostkami samorządu terytorialnego. Sprawne funkcjonowanie gminy czy powiatu wymaga nie tylko dobrych chęci, ale także znajomości procedur, prawa, lokalnych uwarunkowań i relacji między instytucjami. Wielu samorządowców przez lata zdobywa kompetencje oraz kontakty, które pozwalają im skutecznie działać na rzecz mieszkańców. Wprowadzenie sztywnego ograniczenia kadencji sprawiłoby, że ci doświadczeni liderzy zostaliby z dnia na dzień pozbawieni możliwości dalszej pracy, a lokalne wspólnoty utraciłyby kapitał społeczny oraz organizacyjny, który budowano przez lata.
Nie bez znaczenia jest również fakt, że w wielu mniejszych gminach i powiatach zasób aktywnych oraz kompetentnych osób gotowych do objęcia funkcji wójta czy burmistrza jest ograniczony. Często to właśnie długoletni samorządowcy są liderami lokalnych społeczności, wokół których koncentruje się życie społeczne i obywatelskie. Ich przymusowe odsunięcie od władzy mogłoby doprowadzić do osłabienia aktywności obywatelskiej, a nawet do zapaści organizacyjnej lokalnych struktur.
Co więcej, wprowadzenie dwukadencyjności może prowadzić do absurdalnych sytuacji, w których w wielu małych gminach po prostu nie będzie komu startować w wyborach na wójta czy burmistrza. Już dziś w niektórych miejscowościach liczba kandydatów jest minimalna, a często o urząd ubiega się tylko jedna osoba. Wprowadzenie limitu kadencji mogłoby więc spowodować realny kryzys reprezentacji, w którym brak chętnych do sprawowania władzy skutkowałby osłabieniem funkcjonowania lokalnych instytucji i paraliżem decyzyjnym.
Mam być widoczny!
Taka zmiana mogłaby prowadzić do krótkowzroczności w zarządzaniu. Wiedząc, że nie będą mogli ubiegać się o reelekcję po drugiej kadencji, włodarze mogliby koncentrować się na doraźnych, efektownych działaniach zamiast na długofalowych strategiach rozwoju. Groziłoby to populizmem inwestycyjnym, czyli realizowaniem projektów „pod publiczkę” kosztem planowania trwałych i systemowych rozwiązań.
Polityka
Ostatecznie, dwukadencyjność w samorządach to rozwiązanie oparte bardziej na politycznych kalkulacjach niż na rzeczywistej trosce o dobro wspólne. Zamiast wprowadzać ograniczenia, lepszym kierunkiem byłoby wzmacnianie przejrzystości, kontroli społecznej i obywatelskiego nadzoru nad władzą. To mieszkańcy, poprzez wybory, media lokalne i organizacje społeczne, powinni rozliczać swoich przedstawicieli z działań, a nie ustawodawca, który odgórnie decyduje, ile razy ktoś może zdobyć mandat zaufania.
Podsumowując, dwukadencyjność w samorządach to propozycja, która w teorii ma wzmacniać demokrację, a w praktyce może ją poważnie osłabić. Odbiera obywatelom prawo wyboru, niszczy ciągłość i doświadczenie lokalnych władz oraz sprzyja populizmowi. Samorząd terytorialny jest fundamentem demokracji w Polsce, a jego siła powinna wynikać z wolnej decyzji mieszkańców, a nie z ustawowych ograniczeń.
O autorze
Kacper Kaleta
współpracownik
