Dom w Hiszpanii – spełnienie marzeń czy wielki problem? Kim są ocupas?

Hiszpania to kraj znany z pięknych plaż, doskonałej pogody i bogatej kultury, co sprawia, że wiele osób rozważa zakup nieruchomości w tym regionie. Dodatkowo atrakcyjne ceny niektórych ofert tylko zwiększają zainteresowanie. Istnieje jednak pewien problem, który skutecznie zniechęca potencjalnych nabywców – tzw.ocupas. Kim są i dlaczego ich działalność budzi tyle kontrowersji?

Ocupas – kim są?

Ocupas (od hiszpańskiego słowa ocupar – zajmować) to osoby, które bez zgody właściciela zajmują nieruchomości, często długotrwale. Po upływie 48 godzin od momentu zajęcia nieruchomości uzyskują pewne prawa związane z przebywaniem w niej. Powody, dla których decydują się na takie działanie, są różnorodne i obejmują m.in.:

– Kryzys mieszkaniowy, który nasilił się po globalnym kryzysie finansowym w 2008 roku, co spowodowało, że wielu mieszkańców Hiszpanii nie stać na zakup lub wynajem mieszkania.

-Protesty społeczne wyrażające sprzeciw wobec rosnących nierówności społecznych i postępującej komercjalizacji przestrzeni publicznej.

-Zajmowanie opuszczonych budynków, które symbolizują nieefektywność polityki mieszkaniowej.

Zjawisko to jest szczególnie powszechne w Hiszpanii, ale występuje również w innych krajach hiszpańskojęzycznych, takich jak Argentyna, Chile czy Meksyk. Podobne problemy można zaobserwować także we Włoszech (jakooccupanti), w Grecji (katalípsi) oraz we Francji (squatteurs).

Ocupas w liczbach

W 2023 roku najwięcej przypadków nielegalnych zajęć nieruchomości odnotowano w Katalonii (6258), Andaluzji (2331), Wspólnocie Walencji (1640) oraz Madrycie (1516). Mimo że liczby te mogą wydawać się wysokie, odnotowano spadek takich incydentów o 8,8% w porównaniu do roku poprzedniego. Warto jednak zaznaczyć, że statystyki te nie rozróżniają między zajmowaniem zamieszkanych budynków a pustostanów.

Rodzaje okupacji

W Hiszpanii istnieje wyraźne rozróżnienie między okupacją zamieszkanych a niezamieszkanych nieruchomości. Zajęcie lokalu, w którym ktoś już mieszka, określane mianem allanamiento de morada, jest poważnym przestępstwem, które spotyka się z natychmiastową reakcją policji. W takich przypadkach właściciel lub lokator może zgłosić naruszenie miru domowego, a odpowiednie służby mogą szybko usunąć osoby nielegalnie zajmujące mieszkanie, pod warunkiem że zgłoszenie nastąpi w ciągu pierwszych 48 godzin. Grożą im także wysokie kary, w tym kara pozbawienia wolności.

W przypadku pustych nieruchomości procedura jest znacznie bardziej skomplikowana. Chociaż ich zajęcie również jest nielegalne, właściciel musi przejść przez sądową procedurę eksmisji, co często trwa wiele miesięcy, a czasem nawet lat, co znacząco opóźnia możliwość odzyskania kontroli nad nieruchomością.

Status prawny

Sytuacja prawna ocupas jest złożona i wynika z przepisów hiszpańskiej konstytucji. Artykuł 18. w ustępie 2. mówi:

„Mieszkanie jest nienaruszalne. Wejść do mieszkania lub dokonać w nim rewizji można tylko za zgodą właściciela lub na mocy postanowienia sądu. Zasada ta nie dotyczy sytuacji ujęcia na gorącym uczynku.”

Przepisy te chronią nietykalność nieruchomości, niezależnie od tego, kto ją zamieszkuje. Oznacza to, że jeśli Ocupas przebywają w nieruchomości przez więcej niż 48 godzin, właściciel nie może usunąć ich bez nakazu sądowego. Choć osoby te nie posiadają praw własności, są traktowane jak lokatorzy, co zapewnia im pewną ochronę prawną i uniemożliwia natychmiastowe usunięcie.

Proces eksmisji (desahucio) w przypadku pustych nieruchomości jest czasochłonny i wymaga przeprowadzenia postępowania sądowego. Dopiero po uzyskaniu wyroku właściciel może legalnie domagać się usunięcia nielegalnych lokatorów. Procedura ta może jednak trwać miesiącami, a nawet latami.

W Hiszpanii toczy się obecnie debata na temat zaostrzenia przepisów dotyczących nielegalnych zajęć nieruchomości, co ma na celu usprawnienie procedur eksmisji. W obliczu kryzysu mieszkaniowego i postępującej gentryfikacji kwestie te budzą jednak duże kontrowersje.

Jak zmniejszyć ryzyko zajęcia nieruchomości?

Przy zakupie nieruchomości w Hiszpanii kluczową rolę odgrywa wybór odpowiedniej lokalizacji. Często atrakcyjna cena może wiązać się z większym ryzykiem zajęcia nieruchomości przez ocupas. Bezpieczniejszym wyborem mogą być zamknięte osiedla w mniejszych lub średnich miastach. Warto również rozważyć korzystanie z usług concierge, czyli specjalistów, którzy będą nadzorować dom podczas nieobecności właściciela. Dobre relacje z sąsiadami oraz instalacja alarmu, który powiadomi o próbie nielegalnego zajęcia, również mogą zmniejszyć ryzyko tego typu sytuacji.