Rewolucja Islamska w Iranie rozpoczęła się 7 stycznia 1978 roku i zakończyła 11 lutego 1979 roku. W jej wyniku obalono Szacha Mohammada Rezę Pahlawiego i przekształcono Iran z monarchii konstytucyjnej w republikę islamską. Monarchia konstytucyjna, funkcjonująca od 1906 roku, zakładała istnienie króla, którego władza była ograniczona konstytucją. Szach Mohammad Reza Pahlawi był sojusznikiem państw zachodnich i prowadził politykę modernizacji, reformy edukacyjne, wojskowe i dotyczące praw kobiet, a także inwestował w gospodarkę i sektor naftowy. Tempo tych zmian było jednak zbyt szybkie i często naruszało zarówno prawa człowieka, jak i tradycję islamu. Najbiedniejsze warstwy społeczne odczuwały skutki reform szczególnie mocno, co prowadziło do narastania niezadowolenia i powstawania ruchów opozycyjnych.
Protesty
W 1978 roku protesty były krwawo tłumione. 8 września ogłoszono stan wojenny, a demonstracja w Teheranie, znana jako czarny piątek, zakończyła się śmiercią około 60 osób. Nasilające się zamieszki sprawiły, że Szach ostatecznie uciekł z kraju.
Rola Ruhollaha
Jedną z najważniejszych postaci rewolucji był Ruhollah Chomejni. Już w 1964 roku został wygnany za sprzeciw wobec władzy Szacha. Przebywał w Turcji, Iraku, a następnie we Francji, skąd nagrywał swoje wystąpienia i przesyłał je na kasetach do Iranu. Sprzeciwiał się współpracy z USA i Izraelem, a jednocześnie przedstawiał się jako obrońca interesów zwykłych obywateli. Jego poglądy zjednoczyły kler islamski i ubogą ludność, a sama rewolucja stała się odpowiedzią na zachodni wpływ, naruszanie zasad islamu i zbyt gwałtowne reformy.
Sukces rewolucjonistów
1 lutego 1979 roku Chomejni powrócił do Iranu i szybko stał się przywódcą rewolucji. 11 lutego 1979 roku islamscy radykałowie odnieśli zwycięstwo, a w kwietniowym referendum większość obywateli poparła powstanie republiki islamskiej. Wkrótce wprowadzono prawo szariatu, nacjonalizowano główne sektory gospodarki i zrewidowano konstytucję. Iran stał się teokracją, w której religia i państwo były ze sobą nierozerwalnie związane.
Sprzeciw i represje
Rewolucja spotkała się także ze sprzeciwem. Pojawiły się zarzuty dotyczące cenzury, represji i łamania praw człowieka. Zmiany najmocniej dotknęły kobiety. Ograniczono ich prawa, narzucono obowiązek noszenia określonego stroju, a dostęp do wielu zawodów i kierunków edukacji został zablokowany. Prawo rodzinne, rozwodowe i spadkowe podporządkowano zasadom islamu, a kary za przestępstwa stały się surowsze.
Dyplomatyczna sytuacja Iranu
Na arenie międzynarodowej Iran uległ izolacji. Relacje z państwami Zachodu, zwłaszcza z USA, zostały zerwane, szczególnie po zajęciu ambasady amerykańskiej i pojmaniu zakładników w 1979 roku. Iran, choć odizolowany, stał się istotnym ośrodkiem islamskim na Bliskim Wschodzie. Rewolucja Islamska przyniosła radykalne zmiany ustrojowe, społeczne i kulturowe. Ludność Iranu musiała przyzwyczaić się do życia w teokracji, gdzie głową państwa stał się duchowy przywódca. Jej skutki są widoczne do dziś, a wydarzenia z lat 1978–1979 zapisały się jako jedno z najważniejszych przeobrażeń politycznych XX wieku.