Te czworonożne zwierzaki, zaraz obok psów, są jednym z najlepszych przyjaciół człowieka i kompanem codziennego życia. W różnych okresach uznawano je za zwierzęta święte, kojarzono z siłami nadprzyrodzonymi, doceniano za skuteczne zwalczanie gryzoni, a współcześnie są przede wszystkim popularnymi zwierzętami domowymi oraz bohaterami kultury i mediów.
Na przestrzeni dziejów stosunek ludzi do kotów wielokrotnie się zmieniał. W starożytnym Egipcie zwierzęta te otaczano szczególną czcią – uważano je za symbol opieki, domowego ogniska i płodności oraz łączono z boginią Bastet. Skrzywdzenie kota było surowo karane, a po jego śmierci często poddawano go mumifikacji.
Odmienne podejście pojawiło się w średniowieczu. W wielu regionach Europy koty, zwłaszcza czarne, zaczęto wiązać z czarami i pogańskimi wierzeniami. W efekcie były prześladowane i masowo tępione. Historycy wskazują, że ograniczenie liczby kotów mogło sprzyjać wzrostowi populacji gryzoni, które odgrywały istotną rolę w rozprzestrzenianiu się dżumy.
Od XVII wieku zaczęto ponownie dostrzegać praktyczne znaczenie kotów. Ceniono je przede wszystkim za skuteczne zwalczanie gryzoni, dzięki czemu chroniły zapasy żywności na statkach, w gospodarstwach i miastach. Obecnie koty są przede wszystkim popularnymi zwierzętami domowymi. Oprócz roli towarzyszy człowieka coraz częściej zwraca się uwagę na ich pozytywny wpływ na samopoczucie, ponieważ ich obecność może pomagać w ograniczaniu stresu oraz poczucia samotności.
Koty od dawna pojawiają się nie tylko w kulturze i sztuce, ale również w nauce oraz popularnych eksperymentach myślowych. Jednym z najbardziej znanych jest tzw. Paradoks kota z kromką posmarowaną masłem. Opiera się on na humorystycznym połączeniu dwóch powszechnie powtarzanych przekonań: że kot zawsze spada na cztery łapy, a kromka chleba posmarowana masłem najczęściej ląduje masłem do dołu. Powstaje więc pytanie, co wydarzyłoby się, gdyby przymocować taką kromkę do grzbietu kota. Choć jest to jedynie żartobliwa koncepcja, często przywołuje się ją jako przykład logicznego paradoksu.
Znacznie większe znaczenie naukowe ma eksperyment myślowy znany jako kot Schrödingera, zaproponowany przez fizyka Erwina Schrödingera. Miał on zobrazować trudności związane z interpretacją mechaniki kwantowej. W przedstawionym scenariuszu kot znajduje się w zamkniętym pudełku wraz z mechanizmem, który może uwolnić truciznę. Zgodnie z zasadami mechaniki kwantowej, do momentu otwarcia pudełka zwierzę można uznać jednocześnie za żywe i martwe. Eksperyment ten nie opisuje rzeczywistego zachowania kotów, lecz stanowi ilustrację jednego z najważniejszych problemów współczesnej fizyki.
Obecność kotów nie ogranicza się jedynie do fizyki czy życia codziennego. Zwierzęta te od wieków są również ważnym motywem w literaturze, sztuce i kulturze, gdzie często symbolizują niezależność, tajemniczość lub inteligencję.
Jednym z najbardziej znanych bohaterów literackich jest Kot w Butach z baśni Charlesa Perraulta. Dzięki swojej pomysłowości i sprytowi pomaga on swojemu właścicielowi zdobyć bogactwo oraz wysoką pozycję społeczną. Równie rozpoznawalną postacią jest Kot z Cheshire z powieści Alicja w Krainie Czarów Lewisa Carrolla. Bohater ten wyróżnia się tajemniczym charakterem i niezwykłą umiejętnością znikania, pozostawiając po sobie jedynie charakterystyczny uśmiech.
Koty pojawiają się także w innych dziełach literackich. Przykładem jest Behemot – ogromny, mówiący kocur z powieści Mistrz i Małgorzata Michaiła Bułhakowa, będący jedną z najbardziej charakterystycznych postaci utworu. Motyw kota odnaleźć można również w poezji. Zwierzęta te inspirowały wielu twórców, w tym Charlesa Bukowskiego, autora tomu „O kotach”. O ich wyjątkowym miejscu w kulturze przypomina również znane powiedzenie: „Człowiek jest cywilizowany na tyle, na ile potrafi zrozumieć kota”, które podkreśla niezwykłą relację między człowiekiem a tymi zwierzętami.