W nocy z 21 na 22 czerwca 2025 roku siły zbrojne Stanów Zjednoczonych przeprowadziły precyzyjny atak lotniczo-rakietowy na trzy kluczowe irańskie ośrodki jądrowe: Fordow, Natanz oraz Isfahan. Operacja, nazwana przez Pentagon „Midnight Hammer”, miała charakter zaskakujący i technicznie zaawansowany. Wykorzystano bombowce strategiczne B‑2 Spirit, które zrzuciły tzw. bomby penetrujące, zaprojektowane specjalnie do niszczenia instalacji znajdujących się pod ziemią. Dodatkowo wsparcie zapewniały pociski manewrujące Tomahawk wystrzelone z okrętów podwodnych. Głównym celem operacji było fizyczne zniszczenie infrastruktury, która umożliwia Iranowi wzbogacanie uranu i potencjalnie rozwój broni jądrowej. Pentagon ocenił, że atak opóźni program nuklearny Iranu o co najmniej 1–2 lata, choć niezależne źródła zwracają uwagę, że Teheran mógł zawczasu wywieźć część materiałów rozszczepialnych.
Iran odpowiada zrywając współprace z IAEA
W odpowiedzi na amerykańską operację „Midnight Hammer”, irańskie władze zareagowały szybko i na kilku frontach jednocześnie – militarnym, politycznym i propagandowym. Już kilkanaście godzin po ataku, irańska Gwardia Rewolucyjna wystrzeliła serię rakiet balistycznych w stronę bazy Al Udeid w Katarze, będącej jednym z głównych punktów amerykańskiej obecności wojskowej w regionie. Choć większość pocisków została przechwycona przez amerykańskie systemy obrony przeciwrakietowej, sam fakt przeprowadzenia ataku był symbolicznie istotny – miał pokazać, że Iran nie pozostaje bierny i potrafi odpowiedzieć na cios.
Równolegle Teheran rozpoczął intensywną kampanię propagandową, przedstawiając się jako ofiara agresji „imperialistycznych sił zachodnich”. W mediach irańskich i kanałach społecznościowych pojawiły się liczne oświadczenia, w których rząd podkreślał rzekomo pokojowy charakter programu jądrowego i oskarżał USA o naruszenie prawa międzynarodowego oraz próbę destabilizacji regionu. Rządzący Ajatollah Ali Chamenei określił amerykański atak jako „akt wojny”, ale zaznaczył, że Iran będzie działał „z rozwagą, a nie impulsem” – co miało na celu pokazanie siły przy jednoczesnym unikaniu pełnoskalowego konfliktu.
Najbardziej kontrowersyjnym ruchem Iranu było jednak ogłoszenie całkowitego zerwania współpracy z Międzynarodową Agencją Energii Atomowej (IAEA). W praktyce oznacza to, że inspektorzy tej organizacji nie mają już dostępu do kluczowych instalacji jądrowych, nie mogą prowadzić monitoringu wzbogacania uranu ani nadzorować pracy wirówek. Taka decyzja natychmiast wywołała silne zaniepokojenie na arenie międzynarodowej – nie tylko w USA i Izraelu, ale także w Europie, gdzie liczono na dyplomatyczne rozwiązanie konfliktu. Bez nadzoru IAEA Iran może teoretycznie wzbogacać uran do poziomu militarnego (czyli ponad 90%) bez żadnej kontroli z zewnątrz. Choć irańskie władze twierdzą, że nie zamierzają budować broni jądrowej, to brak transparentności oraz jednoczesna kontynuacja prac nad wzbogacaniem uranu budzą głęboki niepokój.
Eksperci ostrzegają, że Iran może zdecydować się na tzw „próg nuklearny”, czyli sytuację, w której posiada wszystkie techniczne możliwości stworzenia bomby atomowej, ale oficjalnie tego nie robi, zachowując element szantażu wobec Zachodu
Międzynarodowe reakcje
Reakcja społeczności międzynarodowej na operację „Midnight Hammer” oraz irańską odpowiedź była mieszana, a zarazem nacechowana rosnącymi napięciami politycznymi i gospodarczymi. Najostrzejsze stanowisko zajęły Stany Zjednoczone i Izrael, które podkreśliły, że atak był konieczny, aby zatrzymać postępy Iranu w rozwijaniu potencjału nuklearnego zagrażającego stabilności Bliskiego Wschodu i bezpieczeństwu światowemu. Administracja amerykańska, pod przewodnictwem prezydenta Donalda Trumpa, zapowiedziała zaostrzenie sankcji gospodarczych wobec Iranu, obejmujących między innymi sektor energetyczny, bankowość i handel zagraniczny. Sankcje te mają na celu dalsze izolowanie Teheranu, ograniczenie wpływów Iranu na arenie międzynarodowej oraz wywarcie presji na irański rząd, by powrócił do rozmów nuklearnych.
W odpowiedzi na eskalację sankcji Iran zwrócił się o wsparcie do swoich kluczowych sojuszników – Rosji i Chin. Rosja publicznie potępiła działania USA, określając je jako naruszenie suwerenności państwowej i groźbę destabilizacji regionalnej. Moskiewskie władze oferują wsparcie dyplomatyczne oraz ograniczoną pomoc wojskową, zwłaszcza w sferze technologii obronnych. Chiny, będące jednym z największych partnerów handlowych Iranu, również wyraziły zaniepokojenie wzrostem napięć i podkreśliły konieczność dyplomatycznego rozwiązania kryzysu. Pekin rozważa udzielenie Teheranowi wsparcia technologicznego, między innymi poprzez dostawy nowoczesnych systemów obrony powietrznej i samolotów wojskowych, co może istotnie zmienić równowagę sił w regionie.
W Unii Europejskiej reakcje były bardziej stonowane, ale z wyraźnym zaniepokojeniem. Wiele państw europejskich, zwłaszcza Niemcy, Francja i Wielka Brytania, wezwało do powrotu do rozmów dyplomatycznych i unikania dalszej eskalacji konfliktu. Jednakże brak pełnej współpracy Iranu z Międzynarodową Agencją Energii Atomowej i ciągłe wzbogacanie uranu budziły sceptycyzm co do gotowości Teheranu do uczciwego dialogu.
Na arenie globalnej kryzys wywołał także niepokój dotyczący stabilności rynku energii. Zapowiedzi Iranu o ewentualnym zamknięciu strategicznej cieśniny Ormuz, przez którą przepływa około 20% światowego rocznego eksportu ropy, spowodowały gwałtowny wzrost cen surowców energetycznych. Kraje zachodnie obawiały się, że dalsza destabilizacja Bliskiego Wschodu może doprowadzić do globalnego kryzysu energetycznego. Międzynarodowe organizacje, takie jak ONZ, wzywały do powstrzymania się od działań zagrażających bezpieczeństwu żeglugi i handlu międzynarodowego. W rezultacie obecny kryzys między USA a Iranem jest nie tylko militarnym starciem, ale również skomplikowaną grą polityczno-ekonomiczną, w której biorą udział wielkie mocarstwa i regionalne potęgi. Dalsze losy sytuacji będą zależeć od tego, czy obie strony zdecydują się na kompromis, czy też wybiorą eskalację konfliktu, co może mieć dalekosiężne konsekwencje dla stabilności Bliskiego Wschodu i świata.
Obecny stan gry – napięcie bez otwartej wojny
Na początku lipca 2025 roku sytuacja między USA a Iranem pozostaje napięta, choć otwarty konflikt został na razie zamrożony. Po czerwcowych nalotach USA i irańskim odwecie rakietowym obie strony przeszły do bardziej wyważonych, dyplomatycznych działań. Iran zawiesił współpracę z Międzynarodową Agencją Energii Atomowej, ale sygnalizuje gotowość do powrotu do negocjacji – za pośrednictwem państw Zatoki i Unii Europejskiej. Stany Zjednoczone deklarują chęć rozmów przy jednoczesnym stanowczym sprzeciwie wobec dalszego wzbogacania uranu.
Co ważne, zaplanowano rozmowy USA–Iran w Oslo już w przyszłym tygodniu – spotkanie specjalnego wysłannika USA Steve’a Witkoffa z irańskim ministrem spraw zagranicznych Abbasem Araghčim byłoby pierwszym bezpośrednim dialogiem od momentu czerwcowego ataku. Kluczowym tematem będzie status 400 kg uranu wzbogaconego do 60 %, które ma znaczenie militarne. W tle trwają też rozmowy Iranu z Chinami i Rosją dotyczące współpracy militarno-gospodarczej. Pojawiają się także groźby dotyczące zamknięcia Cieśniny Ormuz, co może wpłynąć na światowy handel ropą – choć rynki już zaczęły reagować na doniesienia o nowych rozmowach nuklearnych. Żadna ze stron nie chce eskalacji, ale również nie rezygnuje ze swoich strategicznych celów.